Во зен будизмот една од алатките што се користи при медитација се коаните. Целта на коаните е да го натераат оној што медитира да стане свесен за разликата помеѓу него, неговиот ум и неговите верувања – оние што влијаат на тоа како го гледа светот. Најчестата состојка на коаните се парадоксите, а парадоксите имаат огромна моќ затоа што го дразнат умот подолго време додека се обидува да го сведе коанот или парадоксот на „одговор“. Како што вели текстот на Википедија, ваквиот процес е како куче што си ја брка сопствената опашка, и додека го прави тоа умот се открива. На почетокот коаните секогаш се обидуваме да ги „решиме“ со свесниот, рационалниот дел од умот. А додека свеста е зафатена (со „решавање“ на коанот), потсвеста може да излезе на површина. Односно, „умот се открива“. И може да почне процесот на Откривање (на твојата Вистинска природа, како што би рекле зен мајсторите).

Њујорк тајмс вели дека некои научници дури сега го сконтале она што некој го знаел со векови, а некој и со милениуми на назад: човекот секогаш ќе проба да најде рационализација кога ќе се соочи со нешто што му е непознато. И студијата претставена во весникот укажува на она што го имам зборувано на блогов: начинот на кој умот ќе го гледа проблемот зависи од обуката. Значи можно е мозокот, соочен со некоја збунувачка ситуација или проблем, да наоѓа и гледа поврзаности и шеми на места каде што претходно не можел да ги види. И тоа е очигледно кај научниците. Тоа е „Аха!“ моментот на Балтазар. Меѓутоа, студијата има еден сериозен недостаток – не ги зема во предвид проблемите што имаат (огромен) емотивен набој. Во таквите ситуации човекот секогаш ќе оди со она што му е „познато“ и, следствено, „Удобно“. Ситуациите со (огромен) емотивен набој најчесто не ги разгледуваме (а кога ги разгледуваме тоа го правиме на најлош можен начин: „вежбајќи“ ја направената грешка). Полесно е човек да се „изгуби“ во хаосот отколку да проба да најде смисол. Изгуби е во наводници затоа што нема губење на нешто што е дел од тебе – никогаш не може да „изгубиш“ дел од себе; тука станува збор за препуштање на околностите да те носат како што подводната струја може да те носи наваму-натаму – дали ќе се удавиш или не е небитно (ако не се удавиш – па нормално; ако се удавиш – јеби га, се дешава). Дури и кај научниците што имаат преголема емотивна инвестиција во истражувањето се случува закочување на мозокот во прва брзина.

Иако не сум запознаен толку со теоријата (ако ја има), од мое искуство имам видено дека најлесно учам кога има болка. Ако ја ставам еднаш раката на вжештена рингла и се изгорам, следниот пат нема да го сторам истото. Како што веќе имам спомнато на блогов, ние сме испрограмирани да избегнуваме болка. Ако е тоа точно, тогаш ќе вложуваме доста енергија во избегнувањето ситуации налик на онаа што ни предизвикала болка. Еднаш, играјќи си мајстор со отворен касетофон успеав да брцнам еден од прстите каде што не треба и ме здрви струја. Добро ме здрви. Толку добро ме здрви, што следните неколку години воопшто не ни помислував да се приближам до нешто каде што би можело да ми се случи истото. Не помислував да менувам сијалици или бушони низ дома. Па уште ако се скршеше некоја сијалица и требаше да се брца во фасонката со клешти? Нема шанси! Се додека една вечер не останав во темница и морав да се соочам со самонаметнатиот страв од струја. Денес немам проблем да сменам скршена сијалица, но претходно го вадам бушонот и три пати проверувам со фазомер дали има довод на струја.

Поентата на овој пример е дека има добро учење и има лошо учење. Од мојот инцидент со отворениот касетофон, погрешно бев научил дека струјата е опасна и треба да бегам од неа. Заради болката јас најдов нов патерн: струјата да ти била опасна! Јас научив, знаев, верував дека струјата е опасна работа и дека најдобро и најсигурно можам да се заштитам од такви идни инциденти со тоа што ќе избегнувам контакти со неа. Меѓутоа таквото „знаење“, од денешна гледна точка, е каде-каде фалично. И повторно, за да нема забуни, по инцидентот јас знаев дека треба да бегам од струјата, за мене тоа беше најлогичното, најточното, најнај верување на светот. И си функционирав најнормално – освен што не сакав да правам одредени работи (да се приближувам до кабли со струја, да менувам сијалици и бушони, итн.). Секогаш имаше кој да го прави тоа место мене. Мојата „научена“ лекција направи јас веќе да не бидам повреден од струја, меѓутоа ме осакати со тоа што зависев од туѓа помош секогаш кога ќе имаше некој (банален) проблем поврзан со струјата. Фактички постоеше голем ѕид за изолација помеѓу мене и струјата, ѕид што самиот си го поставив заради лошо научената лекција. И иако татко ми пробуваше да ми објасни дека не е толку страшно да се смени бушон и ми даваше логични примери и начини како да се заштитам од повреда а сепак да ракувам со струјата, јас само климав со главата, велев „Да“ и си продолжував да седам зад ѕидот. Се додека не морав да сменам скршена сијалица во купатило. Ја употребив логиката и советите на татко ми и ја сменив. Не е дека претходно не можев. Или дека не ми звучеше логично она што го зборуваше татко ми. Ама зошто да се соочувам со страв ако не морам?

Кога ми текнува на таа ситуација сега само тажно се смешкам и клатам со главата. Сум дозволил трауматична ситуација (не е битно дали е една или повеќе) негативно да влијае врз начинот на кој што функционирам. Сум си дозволил да бидам осакатен, обезмоќен, ограничен. Самиот си поставив ѕид кој што ме одделуваше неколку години од нормалното функционирање. Да, денес ставот што го имав ми делува смешен (па дури на моменти и срамен), ама го надминав. Морав да ги срушам ѕидовите што си ги имав поставено. И тогаш открив колку погрешно сум функционирал до тој момент и почнав да си ги откривам останатите ѕидови, останатите ограничувања. Кроули, во неговата Книга на законот, вели дека Ограничувањето е грев. Иако повеќето телемити тоа го сфаќаат како дозвола за пиење, дрогирање и ебење до бесвест, за мене Ограничувањето како „грев“ има поинаква форма: границите/ѕидовите што самиот си ги поставувам. Тоа најчесто го правам заради лошо научените лекции. „Ах, кисело е грозјето,“ рече лисицата. Наместо да каже „Мамето твое, ти мене ќе ме заебаваш. Сеа ќе најдам скала и ќе те скинам.“ Лисицата во басната си продолжила по патот, без воопшто да размисли што би можела да стори за да дојде до грозјето. Битисувајќи во четирите ѕида на грозјето е кисело иако не го пробав, таа никогаш нема да помисли дека е можно грозјето да не е кисело. И иако тоа најверојатно не и менува ништо, сепак си заминала со незадоволена желба/потреба. И иако целта на грозјето е да биде скинато и изедено, сепак не му менува ништо дали тоа ќе го стори лисицата или некој друг.

Значи, почнав да се прашувам која моја научена лекција претставува ограничување, а која е на место. И повторно, прашањето не беше „Која лекција не ми служи во моментов?“ туку „Која лекција може еден ден да ме ограничи, да ме спречи да функционирам како што можеби би сакал да функционирам?“ Тој процес се уште трае. Дури и со ново научените лекции си го поставувам истото прашање. Со тоа што денес кога „учам“, гледам тоа да биде што е можно помалку субјективно, т.е. заклучокот да не биде (непотребна) генерализација туку да одговара на дадената ситуација. Ова важи дупло во интеракцијата со други.

Во будизмот често може да се чуе прашањето „Дали кучето може да стане Буда?“ (т.е. и кучето да стане свесно за својата Вистинска (божествена) природа). Најчестиот одговор е „Да.“ Меѓутоа Кроули во Книгата на законот прашува „Зарем Бог би живеел во куче?“ и веднаш потоа одговара „Не!“ Поентата на Кроули е дека кучето има кучешка природа. Не е во неговата природа да се менува и да учи нови нешта по сопствена волја, туку само кога/ако мора. Па дури и тогаш е прашање дали ќе ја научи лекцијата како што треба. За разлика од Човекот. Човекот ја има способноста да се менува по сопствена волја. Само треба да си го постави прашањето „Кое од моите верувања би можело еден ден да ме ограничи?“ Нормално, тука ќе се јават еден куп рационализации и изговори и објаснувања… Но Кроули тоа најубаво го кажал во коментарите на Книгата на законот:

Не му верувај на ниту едно објаснување. Дизраели рекол: Никогаш не кани на вечера некој што мора да се објаснува. Сите изговори служат за прикривање на лаги, неправди или срамови. Вистината е блескаво едноставна.

Да се вратам на почетокот… Кога свеста е зафатена, потсвеста може да исплива полека на површина. Најлесниот начин за тоа е да се збуни свеста со некој проблем. Еден вид на проблем се зен коаните, чија интерпретација никогаш не може да биде рационална. Ако некој сака да се нафати, може да почне со овој коан „Кој е Големиот Магионичар што ја прави тревата зелена?“